Międzynarodowy Dzień Bez Przemocy: jak może wyglądać przemoc i gdzie zgłosić się po pomoc

Nie tak to powinno wyglądać — czyli czym jest przemoc, co kieruje oprawcą, z jakimi konsekwencjami musi mierzyć się ofiara i gdzie szukać pomocy.

Większości z nas przemoc kojarzy się głównie z zadawaniem ciosów drugiej osobie, jednak nie tylko uderzenie pięścią, czy szarpanie za włosy to zachowania przemocowe. Nie tylko siniaki, czy inne obrażenia ciała mogą wskazywać na stosowanie przemocy, to jedynie jedna z jej form, a mamy ich niestety więcej. W tym artykule poznamy cztery rodzaje przemocy oraz dowiemy się, czy jej ofiara ma szansę wydostać się z jej sideł.

Dawniej przemoc była nieco ignorowana, a jej niektóre rodzaje nawet niezauważane, niestety z tym problemem mierzymy się do tej pory. Nie każdą wyrządzoną krzywdę da się dostrzec, a w konsekwencji nie każdemu da się pomóc. Kolejną kwestią, która się nie zmienia pomimo upływu lat to fakt, że kobiety znacznie częściej padają ofiarami zachowań przemocowych, a z kolei mężczyźni znacznie częściej do tych nieludzkich, a może i właśnie ludzkich czynów się posuwają.

Od 2007 roku obchodzimy corocznie dzień, który ma przypomnieć nam, że przemoc nie jest rozwiązaniem, przemoc nie jest czymś, na co musimy się godzić i przede wszystkim, z przemocowego środowiska możemy się wydostać.

Międzynarodowy Dzień bez Przemocy (ang. International Day of Non-Violence) wypada 2 października i w tym roku również jest o nim głośno.

Jednak czy tylko tego konkretnego dnia mamy pamiętać o ofiarach przemocy i przeciwstawiać się krzywdzie drugiego człowieka? Oczywiście, że nie. O problemie, jakim jest przemoc, należy mówić znacznie częściej — mówić, zwracać uwagę na niewłaściwe zachowania i pomagać osobom dotkniętym złą ręką, by w końcu dla wszystkich poszkodowanych dzień bez przemocy był codziennością.

Przemoc niejedno ma oblicze

Wyróżniamy kilka rodzajów przemocy — o kilka za dużo. Oprawcy stosują przemoc
fizyczną, psychologiczną, seksualną oraz ekonomiczną. W tej części powiemy sobie parę słów na temat każdej z nich. Jednak nim przejdziemy do sedna, dobrze byłoby odpowiedzieć sobie na pytanie, dlaczego warto głośno mówić o zjawisku, jakim jest przemoc.
Temat ten poruszany jest dlatego, by zachowania przemocowe nie przeszły bez echa, są one niedopuszczalne i należy nagłośniać fakt, że nie będą one akceptowane. Po drugie, osoby pokrzywdzone muszą wyrwać się ze świata przemocy i zacząć nowe życie bez oddechu oprawcy na plecach. Nie jest to jednak łatwe, dlatego tak ważne jest, by miały one pewność, że zostaną usłyszane i otrzymają odpowiednie wsparcie. Co więcej, nie każda osoba, która doświadcza przemocy, zdaje sobie sprawę, że pada ofiarą zachowań, które nie powinny mieć miejsca. Nie każda osoba zdaje sobie sprawę, że sposób, w jaki jest traktowana, definiuje się jako “przemoc’’.

Przemoc fizyczna

Jest to forma przemocy, która przekracza cielesne granice człowieka. Są to zachowania, które mogą prowadzić do obrażeń fizycznych, a co za tym idzie również do bólu. Wyróżniamy dwa rodzaje przemocy fizycznej:
● Czynna
○ wszelkiego rodzaju bicie, popychanie, kopanie, szarpanie, rzucanie przedmiotami,
○ zadawanie ran,
○ plucie,
○ ograniczenie ruchów poszkodowanego poprzez krępowanie,
○ duszenie,
○ przypalanie, podtapianie,
○ usiłowanie, jak i dokonanie zabójstwa.
● Bierna (niekiedy zaliczana do przemocy psychicznej)
○ utrudnianie, bądź całkowite uniemożliwienie codziennych potrzeb np. ograniczanie dostępu do jedzenia, ograniczenie snu,
○ zakazywanie naturalnych czynności np. przemieszczanie się, mówienie.

Przemoc psychiczna

Jest to rodzaj nadużyć wobec drugiej osoby, który często pozostaje niezauważony. Przemoc psychiczna jak sama nazwa wskazuje, oddziałuje negatywnie na psychikę ofiary poprzez zachowania takie jak:
● obrażanie,
● poniżanie,
● wyzywanie,
● stałe krytykowanie,
● wyśmiewanie,
● ograniczanie kontaktu z bliskimi,
● kontrolowanie zachowania bądź działań drugiej osoby,
● ciągłe wypytywanie (gdzie idziesz? dlaczego? z kim?),
● podważanie wartości drugiej osoby,
● wpływanie na decyzje ofiary, które nie są oprawcy na rękę,
● naruszanie prywatności na różne sposoby (przeszukiwanie rzeczy, sprawdzanie
komórki bądź innych urządzeń elektronicznych, śledzenie),
● wszelkie naruszenia komfortu.

Osoby, które poddawane są przemocy psychicznej, często przyzwyczajają się do sposobu,w jaki są traktowane. Niektórzy nie widzą problemu w przemocowych zachowaniach, które skierowane są bezpośrednio do nich, co więcej są przekonani, że tak wygląda relacja międzyludzka. Ofiary przyzwyczają się do takiego trybu życia, a tryb ten niestety się nie poprawia, gdyż oprawca pozwala sobie na coraz więcej. W ten sposób jego poczucie władzy bezustannie wzrasta, a poczucie bezpieczeństwa ofiary bezustannie się pogarsza.

Przemoc ekonomiczna

Przemoc ekonomiczna to rodzaj przemocy, który często występuje z innymi nadużyciami i może być uważany za formę przemocy psychicznej. Ekonomiczny rodzaj przemocy polega na finansowym uzależnieniu ofiary od oprawcy za pomocą ograniczenia jej dostępu do pieniędzy oraz innych dóbr materialnych, z czasem ograniczenie to zmienia się w całkowite odcięcie od zasobów materialnych.

Przemoc ekonomiczna charakteryzuje się poniższymi zachowaniami
● zakazywanie bądź utrudnianie drugiej osobie podjęcia pracy,
● wydzielanie niewystarczającej ilości pieniędzy, nie tylko na potrzeby osoby
poszkodowanej, ale również na potrzeby całej rodziny,
● kontrolowanie wydatków — sprawca wymaga pokazania paragonów po każdych
zakupach,
● jeśli ofiara dysponuje swoimi pieniędzmi, oprawca często wydaje je bez jej zgody.

Kobiety, które musiały zmierzyć się z tą formą przemocy, muszą również stawić czoła jej konsekwencjom. Zależność finansowa bardzo często wiąże się z niskim poczuciem własnej wartości, nerwicą, jak i depresją. Jednak to nie wszystko, skutki przemocy ekonomicznej dotykają poszkodowane także na rynku pracy. Całe lata niepodjęcia żadnego zatrudnienia sprawiają, że kobiecie zdecydowanie trudniej jest znaleźć posadę. Co więcej, po długim czasie przerwy w życiu zawodowym zdobyte kwalifikacje mogą nie być dłużej aktualne, jak i osiągnięty wiek kobiety w niektórych firmach nie brany pod uwagę. Jednak zaniedbany rozwój zawodowy, jak i osobisty nie przekreśla naszej przyszłości, są to konsekwencje sytuacji, w której nikt nie chciałby się znaleźć, a z konsekwencjami można sobie poradzić.
Każdy ma prawo do niezależności finansowej i każdy ma prawo do niezależności tej dążyć.

Przemoc seksualna

Przemoc seksualna skupia się na sferach intymnych drugiej osoby. Do nadużyć seksualnych dochodzi częściej, niż mogłoby się wydawać, gdyż przemoc seksualna to nie tylko zachowania skupiające się na fizyczności, ale również te przyjmujące formę werbalną i pozawerbalną.
Przemoc seksualna to:
● gwałt – warto zaznaczyć, że gwałtem nie nazywamy jedynie sytuacji, gdy sprawca
za pomocą siły wymusza obcowanie płciowe, gwałtem nazywamy również takie
sytuacje, gdy do odbycia stosunku dochodzi poprzez szantaż, groźbę, podstęp,
jak i wykorzystanie krytycznego położenia ofiary.
● zmuszanie do dotykania się w miejscach intymnych bądź masturbacji na oczach
oprawcy,
● dotykanie przez sprawcę miejsc intymnych ofiary, klepnięcie w pupę bądź łapanie
za biust jest także formą przemocy seksualnej,
● wymuszanie na ofierze obcowania z treściami seksualnymi lub pornograficznym,
● poniżanie ofiary poprzez kierowanie do niej podczas rozmowy określeń
nacechowanych seksualnie,
● szantażowanie opublikowaniem intymnych zdjęć ofiary, jak i ich upublicznienie.

Wykorzystywanie seksualne jest poważnym przestępstwem, narusza intymną sferę życia i gwarantuje ofierze skutki fizyczne, psychiczne, emocjonalne, z którymi będzie musiała mierzyć się często do końca życia. Osobom doświadczającym nadużyć w sferze intymnej często towarzyszy strach, ponadto są zdezorientowane, odczuwają wstyd, a nawet poczucie winy. Wielokrotnie wracają wspomnieniami do chwil, w których zostały skrzywdzone bądź całkowicie wypierają je z pamięci.

Jednak czy zawsze da się o takich doświadczeniach zapomnieć? Da się wymazać z pamięci krzywdy wyrządzone przez jedną z najbliższych osób? Niestety zdarza się, że nadużycia seksualne występują w małżeństwach bądź związkach. Dawniej uważano, że przemoc seksualna między współmałżonkami nie istnieje, jednak złożony sakrament wcale nie daje przyzwolenia na przekraczanie granic swojej partnerki. Takie przypadki niestety rzadko kiedy kończą się wymierzeniem sprawiedliwości, gdyż niewiele kobiet decyduje się zgłosić złamanie prawa na policję.

Każda ofiara przemocy ma prawo zadbać o to, by sprawca został pociągnięty
do odpowiedzialności karnej. Istotnym krokiem jest zgłoszenie się ofiary takich nadużyć do lekarza, jeśli wystąpiły obrażenia fizyczne, aby uzyskać zaświadczenie lekarskie, które posłuży jako dowód w sądzie.

Co cechuje zachowania sprawcy?
Sprawca przemocy jest często człowiekiem o kilku twarzach. Przybiera inną postawę
w zależności od tego, z kim rozmawia. Inaczej będzie zachowywał się w stosunku
do znajomych z pracy, inaczej w stosunku do dalszej rodziny i jeszcze inaczej rozmawiając ze swoim szefem. W tych przypadkach raczej przybierze postawę osoby kulturalnej, tolerancyjnej, pewnej siebie, ale i wspierającej oraz dbającej o rodzinę, z kolei w stosunku np. do swojej partnerki wybierze postawę dyktatorską, nie akceptującą sprzeciwu.

Niestety w dalszym ciągu jesteśmy zmuszone znosić skutki patriarchatu i właśnie jednym z nich jest występowanie przemocy w relacjach damsko-męskich. W niektórych rodzinach nadal pielęgnuje się obraz kobiety jako gorszej i nic nie wartej, z kolei wizerunek mężczyzny jako silnego dowódcy, który wart jest tyle, że może kobiecie uprzykrzać życie.

Pomimo że kobiety od lat walczą o równouprawnienie, to w oczach niektórych mężczyzn może być ono uznawane za coś na co kobiety nie zasługują i właśnie część tak myślących mężczyzn pewnego dnia staje się oprawcami.

Wizja świata sprawcy dzieli ludzi na tych, którzy wydają rozkazy oraz na tych, którzy
te rozkazy wypełniają. Mechanizmy jakie cechują oprawcę, opierają się na potrzebie
poczucia dominacji, podporządkowania sobie innych oraz przejęcia kontroli nad cudzym życiem. Wynika to z faktu, że osoby stosujące przemoc wobec innych mają silną potrzebę posiadania kogoś na własność, ponadto utwierdzają oni swoje ofiary w tym przekonaniu.

Skutki takiego traktowania oczywiście odbijają się na poszkodowanych, są one bowiem przekonane, że nie są nic warte, do niczego się nie nadają, niczego nie potrafią, jak i nie mają prawa głosu. Taki rodzaj manipulacji jest stosowany przez oprawców, gdyż tak naprawdę boją się oni bycia porzuconym. Sprawca z reguły ma niskie poczucie własnej wartości, dlatego też uważa, że jedyną drogą do uzyskania należytego szacunku jest wywołanie lęku u drugiej osoby. Ponadto nie ma on żadnych zahamowań, zadawanie bólu psychicznego, jak i fizycznego przychodzi mu bardzo łatwo, gdyż oprawcy nie odczuwają empatii.

Co więcej, można powiedzieć o złym charakterze, który niestety nie jest postacią fikcyjną? Sprawca ma ustalone ścisłe zasady porządku, nie akceptuje on nawet najmniejszych zmian.
W przypadkach, gdy ustanowiony przez niego porządek zostaje zachwiany, oprawca
odczuwa lęk i zagrożenie, nie rzadko też wpada w panikę, gdyż traci pełną kontrolę
nad sytuacją. Jednak nie on jedyny boi się tego, co może się wydarzyć, jeśli nie opanuje sytuacji, strach dotyka przede wszystkim jego ofiarę.

Co kieruje osobą, która jest ofiarą przemocy?

Osoba, która doświadcza przemocy, często nie potrafi uwierzyć, że bliska jej osoba
zachowuje się w stosunku do niej w taki sposób. Wypiera krzywdy, z którymi musi mierzyć się każdego dnia, a nawet próbuje zachowania swojego oprawcy racjonalnie wytłumaczyć.
Jednak gdy do zachowań przemocowych dochodzi coraz częściej, nie ma już sobie czego tłumaczyć, traktuje to po prostu jako element swojej codzienności. Ona przywyka, horror trwa nadal, a krzywda jej wyrządzona nawet nie wywołuje już tak silnych emocji, jak wcześniej. Człowiek podobno jest w stanie przyzwyczaić się do wszystkiego, lecz do bycia ofiarą nie musi. Nikt wręcz nie powinien znaleźć się w miejscu, w którym jest zmuszony zaakceptować nieakceptowalne.

Przemoc nigdy nie przechodzi niezauważona, nawet gdy wpisujemy ją w nasz harmonogram dnia i nadajemy jej etykietę czegoś zwyczajnego. Ofiary zachowań przemocowych zmagać się muszą z wieloma skutkami takiego traktowania jak np. błędne postrzeganie siebie.
Poczucie własnej wartości u ofiar przemocy jest na bardzo niskim poziomie, kobieta często nie widzi w sobie już kobiety, jej pewność siebie nie istnieje, a o wierze w swoje możliwości nie ma co wspominać. Częściej niż często poszkodowana kobieta obwinia samą siebie za to, że do przemocy w jej życiu doszło. Jest ona kompletnie bezradna, nie szuka pomocy, tylko próbuje przetrwać w tej trudnej sytuacji. Stosowaną najczęściej praktyką przed osobę doświadczającą przemocy jest robienie wszystkiego, by nie zdenerwować sprawcy, by nie dawać mu powodów do wybuchania agresją.

Niestety taktyka ta praktycznie nie działa, niewiele trzeba, by oprawca został wyprowadzony z równowagi, często nawet powodem jego gniewu nie jest ofiara, lecz jest kimś na kim “może” się wyżyć. Ofiara po jakimś czasie tkwienia w niezdrowej relacji traci zdolność rozwiązywania problemów, czuje się jak w pułapce, z której nie ma wyjścia. Pomimo że osobie, która zmaga się z codziennością pełną przemocy, wydaje się, że nie ma dla niej ratunku to na szczęście, rzeczywistość jest bardziej optymistyczna.

Jak porzucić rolę ofiary?

Przez cały okres występowania przemocy w życiu kobiety, ona coraz bardziej wchodzi w narzuconą jej rolę. Dlatego też porzucenie tej części jej osoby nie jest takie łatwe, żyła przez dłuższy czas podyktowanym jej scenariuszem, a myśl o jego zmianie
i przede wszystkim o konsekwencjach jego zmiany często ofiarę przeraża, dlatego tak kurczowo trzyma się dobrze wyuczonej roli. Niektóre kobiety tak długo funkcjonują w przemocowym środowisku, że nie pamiętają, jak wygląda inne życie. Życie bez bólu, strachu i przede wszystkim w zgodzie ze sobą.

W takim razie jak odzyskać dawne życie?

Trudnym krokiem, który musi wykonać osoba pokrzywdzona, jest emocjonalne odcięcie się od sytuacji, w której się znalazła, następnie warto spojrzeć na swoje aktualne życie z perspektywy kogoś zupełnie obcego, pomoże to racjonalniej ocenić wszystkie możliwości, a następnie pora na uzbrojenie się w wielkie chęci do działania.
Początki nigdy nie są łatwe i tak jest również w przypadku wyrwania się z rąk oprawcy.
Ofiary muszą przełamać swój strach i zdobyć odwagę, by móc w końcu przeciwstawić się osobom, które wyrządzają im krzywdę. Ważne jest, aby wpoić sobie, że nikt nie może nas do niczego zmuszać, niczego żądać, każdy ma prawo głosu, każdy ma prawo powiedzieć “nie”.

Przeciwstawienie się oprawcy pomaga w zaprzestaniu postrzegania siebie jako ofiary,
jest to bardzo ważny krok do wydostania się z sideł tego człowieka. Osoba stosująca
przemoc bezwzględnie manipuluje swoją ofiarą, w momencie, gdy ta ma już świadomość tego, co się z nią dzieje, ma również szansę uchronić się przed taktykami manipulacyjnymi oprawcy. Bycie skupionym i obserwowanie zachowań oraz słuchanie tego, co mówi manipulator, pomoże uchronić się przed kolejnym atakiem manipulujących słów. Dzięki zastosowaniu takiej ochrony sprawca nie będzie w stanie wpędzić swojej ofiary w poczucie winy, które skutecznie utrudniłoby ucieczkę.

Dzięki przeciwstawieniu się oprawcy, porzuceniu roli ofiary, odbudowaniu choć w małym stopniu pewności siebie, akceptacji siebie, jak i poczuciu, że jest się coś wartą, zyskuje się porządną dawkę motywacji, by zawalczyć o siebie i zamknąć przemocowy rozdział historii.
Lecz przekręcenie kluczyka w drzwiach nie zlikwiduje wszystkich skutków przeszłości,
i niestety będą one pojawiać się również w kolejnych rozdziałach.
Sprawca tak szybko nie zapomina, najprawdopodobniej będzie przyjmować różne taktyki, by odzyskać “swoją własność”, jeśli wizerunek szarmanckiego, troszczącego się mężczyzny nie pomoże, sięgnie po takie narzędzia jak nękanie, groźby, śledzenie i dalsze uprzykrzanie życia. Dlatego warto zgłosić się po pomoc, nie tylko w momencie, gdy po ucieczce nie możesz zaznać spokoju, ale przede wszystkim, gdy nie miałaś tyle szczęścia, by uciec.
To się nigdy samo nie skończy, dlatego walcz o siebie i szukaj pomocy.

Gdzie się po tę pomoc zgłosić?

Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”:

• telefon: 800 120 002
• połączenie jest bezpłatne
• dzwonić można 24h/7
• można skontaktować się także drogą mailową:
  niebieskalinia@niebieskalinia.info
  

Fundacja Centrum Praw Kobiet

• interwencyjny telefon: 600 07 07 17
• całodobowy
• opłata za połączenie zgodna z taryfą operatora dzwoniącego

Fundacja Centrum Praw Kobiet – konsultacje

• 22 621 35 37
• w każdy czwartek od 12:00 do 18:00
• bezpłatne konsultacje
• można skontaktować się także drogą mailową: porady.prawne@cpk.org.pl

Fundacja Feminoteka

• przeciw pomocowy telefon dla kobiet: 888 88 33 88
• czynny od poniedziałku do piątku, od 8 do 20
• opłata za połączenie zgodna z taryfą operatora dzwoniącego
• funkcjonuje również aplikacja Avon Alert – można z niej korzystać przez całą
  dobę
• można skontaktować się także drogą mailową: pomoc@feminoteka.pl

Ośrodek pomocy społecznej lub/i punkt informacyjno-konsultacyjny w dzielnicy
miejsca zamieszkania – pomagają w sprawach socjalnych, bytowych i prawnych

Jeśli jesteś z Warszawy – Warszawski Ośrodek Interwencji Kryzysowej – udzielają
pomocy i wsparcia w przezwyciężeniu sytuacji kryzysowej, a także opracują plan
pomocy, mogą również zapewnić schronienie:

• 22 855 44 32

Policyjny Telefon Zaufania ds. Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie:

• 800 120 226
• czynny od poniedziałku do piątku, od 9:30 do 15:30
• połączenie jest bezpłatne

Aplikacja mobilna dla osób doznających przemocy w rodzinie – Twój parasol

• https://twojparasol.com

Rumianki i bratki – naturalne kosmetyki SKLEP

• kontakt za pomocą Facebooka bądź maila
• https://www.facebook.com/rumiankiibratki/
• adres e-mail: rumiankiibratki@gmail.com
• dyskretne miejsce w Internecie dla ofiar przemocy

Natalia Wojkowska, Agnieszka Wolf-Grasza